Carpe Diem nedir?

Carpe Diem (karpe diyem okunur) … Şarkı sözlerinden filmlere, hayat mottolarından telkin cümlelerine varana kadar derin anlamları içinde barındıran bir “özdeyiş”. Latin edebiyatının ünlü ozanı Horatius’un bir dizesinde geçen o meşhur söz; carpe diem.  Kelime anlamı olarak anı yaşa, zamanın tadını çıkar, günü yakala, günü yaşa gibi farklı manalara gelir. Temel feslefe “mutlu olmak”tır.

                        images (3)

Mutlu olmak… Son zamanlarda bu kavramla aranız nasıl bilmiyoruz; belki bu aralar diplerin soğukluğundasınız belki de yüzeyin ılık melteminde. Fark etmiyor, carpe diem carpe diemdir! Anı yaşamanın ne demek olduğunu unutmaya yüz tuttuğumuz bir dönemdeyiz. En basiti şahane bir manzara, konser ya da etkinlikte bile ilk işimiz story çekmek oluyor ve bir anlamda anı kaçırmış oluyoruz. Carpe diem ise bunun tam tersi bir felsefe ile ilerliyor ve anı yakalamanın altını çiziyor. Batı felsefesinin zamana bakış açısını değiştiren bir kavram haline geldi zamanlar. Aynı zamanda Hedonizm adı verilen “hazcı” felsefenin de temellerini oluşturdu.

Hedonizm nedir?

Hedonizm diyer adıyla hazcılık, Yunanca’dan türetilmiş bir kelime. Bu akıma göre hayatın gerçek anlamı haz peşinde koşmak. Hedonizme göre dünyanın tek amacı acıdan kaçmak, haz peşinde koşmak ve şartlar ne olursa olsun mutlu olmayı seçmektir. İnsan eylemlerinin itici gücü haz ve bunun tam tersi olan acıdır. Ahlaki olarak bir şeyin tek ölçütü kişide oluşan tatmin duygusu. Eğer kişi zihinsel olarak tatmin duygusunu yaşıyorsa ve acılarından kurtulabiliyorsa bu hissedilen şey doğrudur, iyidir. Zamanında acımasızca eleştirilen felsefelerden biri olmuştur. Özellikle milattan sonraki dönemde popülaritesini yitirse bile zamanla yeniden popüler olmaya başladı. Aynı zamanda “carpe diem” sözcüğünün de ilk temellerinin atılmasına neden oldu.

                         images (4)

Carpe diem neden önemlidir?

Kavramın ortaya çıkışının üzerinden yıllar geçmesine rağmen bu söz, canlılığını hala korur. Öyle ki filmlere, sözlere, kitaplara ve hatta “dövme”lere bile konu olur. Carpe diem dövmeleri bir zamanın favorilerindendi malum. Bu sözü canlı tutan ve günümüzde dahi tazeliğini ve geçerliliğini koruyan şey aslında çok basit. Çağlar geçse bile insanoğlunun hiçbir zaman “yeterli” demeyeceği teselli ihtiyacı. Teselliye ihtiyacımız her zaman vardır. Hayatta her şeyin yolunda gittiği o muazzam dönemlerin haricinde tabi! Sadece hayatlarımıza girmekle kalmayıp reklam kampanyalarının da ana malzemesi haline geldi. Reklam kampanyaları hedef kitlelerini belirlerken “sen”i ortaya çıkarmak istedi. Sen iyi ol, sen anı yaşa, sen farklı ol, sen kendini özgür hisset gibi alt mesajlı sloganlar yükseldi. Markalar genele değil kişiye odaklandı; tüm bunların altında yatan felsefe de carpe diem’di.

images (5)

Anı yakala!

Anı yaşamak ilk başta hippilerin yaşam felsefesini yansıtır gibi duruyor olabilir. Günü yaşayan, yarını çok da düşünmeyen ve “hissettikleri gibi olma” feslefesini yansıtan bir dönemde Hippi dönemi. Carpe diem bazen yanlış da anlaşılabilen bir olgu oldu. Örneğin “geçmişi boşver, yarın için plan yapma” gibi bir anlamı barındırmaz aslında. Dünü ve yarını vurgulamak yerine anda kalmayı savunur. Gününü gün etmeyi değil günü yakalamayı ifade eder. Günü kurtar da gerisini çok umursama değil sadece “anı yaşa” der. Kimi zaman yanlış yorumlanmaya da açık bir deyiştir aynı zamanda. Carpe diem’in odak noktası “şuan ve şimdi”dir. Hayatımızı değiştirmek ya da olanları yok saymak her zaman kolay olmayabilir. Burada önemli olan geçmişe takılı kalmamak. Dün bitti, yarın uzakta, bugün ise “anda”.

Yazımızın finalini de Latin Edebiyatı’nın Altın Çağı olarak bilinen Augustus Çağı’nın önemli edebi figürlerinden biri olan Horatius Flaccus’un Carpe Diem şiiri ile yapalım.

Sormak yok (bilinmesi günah), ne ulaşacağımız zamanı

Düşünme; ne benim ne senin ne de Babilli müneccimlerin resmini

Leuconoe, daha, uzun yılları tarih gibi götürecek

Jüpiter, ya bu sonuncuydu ya da yeni bir kış getirecek

Bu da Etrüsklerin sinirlerini dalgalandıracak sahile karşı

Hayat kısa, şarabı süz ve hikmetini göster, yırt arşı

Konuşurken, zamanın kıskançlığı uçup gitmiş olacak

Anı yaşa, yarın da gelip geçecek; dün olacak.