İstinaf Nedir?

İstinaf kavramı birinci derece mahkemeler aracılığıyla verilmiş olan kararların maddi açıdan daha üst dereceli mahkeme tarafından denetlenmesi olarak ifade edilebilir. Bu yola bir başvuru yapıldığı vakit hukuk dava ya da ceza davası dosyası üst dereceye sahip İstinaf Mahkemesi aracılığıyla ikinci defa incelenerek verilmiş olan yerel mahkemenin kararını denetliyor. Bu noktada da temyiz kavramı karşımıza çıkıyor. Temyiz, istinaf mahkemesinin aldığı kararların hukuki denetim yönüyle incelenmesini amaç olarak gören bir kanunsal yol olarak ifade edilebilir. İstinaf mahkemesi aracılığıyla istinaf incelemesi yapılmasının sonucunda ortaya çıkan karara karşı belirli yasal şartlar çerçevesinde, temyiz incelenmesi yaptırmak için Yargıtay’a temyiz başvurusu yapılabilir. Böylelikle üç aşamalı bir inceleme yapılmış oluyor ve bu yolla alınan kararın hukuksallığı ve niteliği birden çok ölçekte denetlenmiş oluyor.

TDK'ye Göre İstinafın Manası

İstinafın manası herkes tarafından yapılabilir ama burada TDK baz alınması gereken yetkin kurumlardan biri. Bu noktada Türk Dil Kurumu güncel sözlüğünde yer alan bilgiye göre bir Arapça kökene sahip kelime olan "istinaf" kavramına ait bir yer bulunuyor.  "İstinaf" kelimesi, mahkemenin vermiş olduğu kararın kabul edilmeyerek kararın bir üst mahkemeye taşınması şeklinde ifade edilebilir.

İstinaf Mahkemesine Başvuru

Dava olmadan bir yargılama yapılamaması ilkesinin bir gerekliliği olarak istinaf incelemesi amacıyla mutlak suretle bir istinaf başvurusu yapılmış olması lazım. İlk derecede yer alan mahkeme bir hükmü direkt olarak yani kendiliğinden olacak şekilde istinaf incelemesi amacıyla istinaf mahkemesine gönderemez. Yapılacak istinaf başvurusu, kararı vermiş olan yerel mahkemeye bir istinaf dilekçesi verme işlemi ile yapılabilir. Bununla beraber kararı vermiş olan mahkemenin katibine bir beyanda bulunarak da bir istinaf başvurusu yapmak mümkün. Bu katibe yapılan beyan sonrası katip istinaf başvuru talebini bir tutanağa bağlı tutuyor. Bu tutanak ve tutanak hakim tarafından onaylandığı zaman da istinaf başvurusu alınmış oluyor. Ayrıca Ceza Davası İstinaf Kanun Yolu tarafına yapılacak başvurunun şartları Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) içerisinde, hukuk davaları için istinaf kanun yolu başvuru şartları da Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) içerisinde düzenlenmiş bir halde bulunuyor.

İstinaf Başvuru Süresi Ne Kadar?

İstinaf başvuru vaktinin başlayabilmesi için hükmün usul kısmına uygun bir tarzda iki tarafa da tebliğ ya da tefhim edilmesi lazım. Bu usule uygun yapılmayan tebliğ ya da tefhim sonucu istinaf başvuru vaktinin işleme başlaması da mümkün olmaz. Hukuk davası çerçevesinde istinaf başvuru vakti, hükmün usul kısmına uygun olan tefhiminden veyahut tebliğinden beri iki hafta olarak ifade edilebilir. Ayrıca ceza davaları için istinaf süresi 7 gün olarak açıklanabilir.

İstinaf ile Temyiz Arasında Farklar

İstinaf demek kanunsal bir yola başvurulduğu zaman, istinaf mahkemesi davayla alakalı vakaları ele alırken hem de hukuki denetim yapıyor. Bunun daha somut ifadesi olarak istinaf mahkemesinin yerel mahkeme aracılığıyla toplanmamış halde bulunan bir delili toplayabileceği ve tekrar tanık dinleyerek bir keşif yapabileceği söylenebilir. İstinaf mahkemesi, hukuk olsun ya da ceza olsun dava dosyasında yer alan ve toplanan diğer bütün deliller ile beraber bir hukuki denetim de yaparak istinaf incelemesi sonucunda bir karar veriyor. Temyiz incelemesi de istinaftan farklı olarak, temyizin istinaf mahkemesi tarafından alınan kararı yalnızca hukuki açıdan denetlemesi manasına geliyor. Temyiz incelemesiyle birlikte yasanın vakaya doğru bir şekilde uygulanıp uygulanmadığını denetliyor. Yani, temyiz ile alakalı yasa maddelerinin dosyada yer alan deliller ile meydana gelen maddi olaya yerinde doğru bir şekilde uygulanıp uygulanmadığı açısındaki hukuki bir denetim yapıyor. Ayrıca belirtmek lazım ki “Temyiz incelemesi yapılırken delil toplayıp, tanık dinleme, iz sürme gibi işlemler yapılamaz.

İstinaf Dilekçesinde İstinaf Nedenleri Yer Almalı Mı?

Bunu direkt olarak kanunsal açıdan değerlendirmek lazım. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na göre yapılmış olan istinaf başvurularında istinaf sebepleri dilekçede yer almalı. İstinaf dilekçesinde istinaf nedenleri gösterildiği zaman İstinaf Mahkemesi istinaf incelemesini bu sebeplere odaklanarak daha net ve kolay bir şekilde yapabilir. İstinaf dilekçesi yazılırken bir sebep gösterilmemesi durumunda istinaf mahkemesi yalnızca kamu düzeni ile alakalı konular ile sınırlı olacak şekilde bir istinaf incelemesi yapıyor. Bu aşamada yer alan HMK 342/2.maddesi de istinaf dilekçesinde yer alması gerekli hususları düzenliyor. Bu maddenin “e fıkrasına” göre, istinaf seçeneğine başvuran taraf istinaf dilekçesinde bulunan başvuru nedenlerini ve sebebini göstermek ile sorumlu. İstinaf yoluna başvuru yapmış vekil, yazılan istinaf dilekçesinde başvuru nedenlerini göstermiyor. Böyle bir durumda HMK 342/3.maddesine göre istinaf nedeni bulundurmayan dilekçeler, HMK 355.maddesine göre değerlendirmeye tabi tutuluyor.

HMK 355.maddesine göre istinaf incelemesi, istinaf dilekçesinde belirtilen hususların neticesinde limitli olarak yapılıyor fakat kamu düzenine bir aykırılık bulunuyorsa resen dikkate alınıyor. HMK 352/1 maddesi de burada bir hüküm içeriyor. “Bölge Adliye Mahkemesi Hukuk Dairesince başvuru nedenlerinin ya da gerekçesinin hiç olmadığı belirlenen dosyalar hakkında ilk olarak gereken karar veriliyor. “hükmü yer alıyor.

Hukuk Davası İçin İstinaf Başvuru Şartları

Görülen hukuk davaları için istinaf yoluna başvuru yapma şartları bulunuyor ve bu şartlar HMK madde 341’de düzenlenmiş halde bulunuyor. İlk derece mahkemelerden verilmiş olan nihai kararlarla beraber ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz taleplerinin reddedilmesi ve yapılan bu taleplerin kabulü durumunda itiraz üstüne ulaşılacak kararlara karşı olarak istinaf yoluna başvuru yapmak mümkün. Bunlarla beraber (HMK md. 341/2) manevi tazminat davalarında verilen kararlara karşı, miktar veya değere bakılmaksızın istinaf kanun yoluna başvurulabilir. (HMK md. 341/4), alacağın tamamının dava edilmiş olması durumunda, kararda asıl talebinin kabul edilmeyen bölümü 5.390 TL’yi geçmeyen taraf, istinaf kanun yoluna başvuramaz. (HMK md. 341/3), alacağın bir kısmının dava edilmiş olması durumunda 5.390 TL’lik kesinlik sınırı alacağın tamamına göre belirlenir. (HMK md. 341/1), ihtiyati haciz, ihtiyati tedbir birer ara karar olmasına rağmen bu ara kararlara karşı istinaf kanun yoluna başvurulabilir.