Tanap Nedir?

On dönemlerde ülke gündeminde kendine yoğun şekilde yer bulan TANAP, bu içeriğimizin temel konusunu oluşturuyor. Gerek yazılı gerekse de görsel medyada bu dönem özelinde ciddi bir popülerliğe sahip olan TANAP projesinin tam anlamıyla nasıl bir içeriğe sahip olduğunu, TANAP sözcüğünün açılımını, projenin Türkiye açısından önemini yakından incelemeye çalışacağız.

TANAP Hakkında

Yakın zaman önce Türkiye’nin Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve farklı ülkelerden gelen bazı liderlerce birlikte TANAP’ın açılışı yapıldı ve söz konusu kavram birden ülke gündemine oturdu. Peki pek çok yerde karşımıza çıkan TANAP’ın açılımı nedir? Aslında TANAP’ın geçmişi, bundan 23 sene öncesine kadar uzanıyor. Temelde Azerbaycan doğalgazını ülkemiz üstünden Avrupa hattına ulaştıracak büyük çaplı bir proje olarak tanımlanabilir. TANAP olarak kısaltılan projenin tam adı “Trans Anadolu Doğalgaz Boru Hattı” şeklindedir.

Yapımı, yukarıda da söz ettiğimiz üzere tam 23 sene boyunca devam eden bu çok kapsamlı proje, Azerbaycan ve Türkiye ilişkilerinin gelişmesinde önemli bir etken olmuştur. 12 Haziran 2018 günü Sırbistan, Azerbaycan, Ukrayna, KKTC, Türkiye gibi ülkelerin Cumhurbaşkanları bu açılışta hazır bulundu. Projenin odak noktasında Türkiye ve Azerbaycan olsa da esasen Avrupa özelinde pek çok ülke, projeden olumlu yönde etkilenmektedir. Trans Anadolu Doğalgaz Boru Hattı, oldukça görkemli bir açılışa sahne oldu.

TANAP’ın senede yaklaşık olarak 16 milyar metreküp doğalgaz sevkiyat kapasitesine sahip olduğu biliniyor. Şu anda projenin toplam uzunluğu ise 1,850 km civarında. Tanap hattının ülkemizden hemen sonra Avrupa’ya bağlanan farklı bir hatla birleşmesi ve Avrupa Birliği’nin Rusya doğalgazına olan bağımlılığının düşürülmesi amaçlanıyor.

Bilindiği üzere Rusya, doğalgaz ihracatı noktasında Avrupa’yı büyük ölçüde domine ediyor. Rusya’da gaz, enerji kaynakları arasında özel bir öneme sahiptir. Rusya’da birincil enerji kaynağı şeklinde değerlendirilen doğalgazı büyük ölçüde Gazprom firması üretiyor. 
Dünyanın en geniş kapasiteli doğalgaz rezervlerine sahip olan bir ülkenin dominasyonunu bir ölçüde kırmak adına TANAP ve benzer projelere büyük önem veriliyor. Neticede Azerbaycan da doğalgaz ve diğer enerji kaynakları konusunda gerçek anlamda referans olarak gösterilen bir ülkedir. Azerbaycan dünyada doğalgaz rezervleri konusunda şu anda 21. sırada kendine yer bulmaktadır. Bu da dünya ölçeğinde sonra derece makul bir sıralama olarak kabul görüyor.

Aynı listede Rusya liderliği korurken İran, Katar, Amerika Birleşik Devletleri ve Türkmenistan gibi ülkeler de doğalgaz rezervleri ile zirveyi zorluyor. Söz konusu TANAP projesinin ekonomik anlamda önemli bir atılım olması ve doğalgaz konusunda bazı dengeleri değiştirmesi bekleniyor.

TANAP Projesi Hangi Şehirleri Kapsıyor?

Trans Anadolu Doğalgaz Boru Hattı ülkemizde Gürcistan sınırında Ardahan şehrindeki Posof ilçesinde başlar. Türkgözü isimli köy, tam olarak projenin başladığı noktadır. Öte yandan sırayla Ardahan, Erzincan, Gümüşhane, Yozgat, Ankara, Kırıkkale, Bilecik, Eskişehir, Balıkesir, Edirne başta olmak üzere 20’den fazla şehir, bu projeden doğrudan etkilenmektedir. Doğudan batıya devam eden doğal gaz, Yunanistan sınırı üzerinde İpsala’da sona ermektedir. Edirne’nin bir ilçesi olan İpsala üzerinden Avrupa’daki ülkelere doğal gaz aktarımını gerçekleştirmek adına TAP Doğal Gaz Boru Hattı’na bağlanır. 
Ülkemiz sınırlarında, Eskişehir ve Trakya’da toplamda iki adet doğal gaz iletim şebekesine bağlantı oluşturmak adına çıkış noktaları yaratılmıştır. Trans Anadolu Doğalgaz Boru Hattı projesinin yaklaşık olarak 19 kilometrelik kısmı Marmara Deniz geçişidir.

Genel olarak baktığımızda projede 7 tane kompresör istasyonu, 7 tane kompresör istasyonu, 11 tane pig adı verilen istasyonlar, 49 tane blok vana istasyonu ve 4 tane de ölçüm istasyonu yer alır. 2 tane gaz çıkış istasyonu ise doğrudan ülkemizdeki ulusal doğal gaz şebekesini besler. Ayrıca bu büyük ve kapsamlı proje kapsamında yer üstündeki tesislere ek olarak geçici kamp sahaları oluşturulmuştur. Bu kamp alanlarında projede çalışan işçilerin konaklaması sağlanmıştır.

Neticede çok uzun süren bir projeden söz ediyoruz ve bu süre içinde binlerce işçi gece gündüz durmaksızın proje için emek sarf etti. Öte yandan da boru depolama kısımları ve erişim yolları da aynı şekilde proje boyunca oluşturulan alanlar arasındadır.

Doğalgaz Şahdeniz Sahasından Çıkarılıyor

Perojede transfer edilecek olan doğal gaz, temel düzeyde Şahdeniz’den çıkarılmaktadır. Burası bilindiği üzere Azerbaycan’ın bilinen en geniş doğal gaz sahasıdır. Hazar Denizi’nin güneyinde konumlanan Şahdeniz, 1999 senesinde keşfedilmiş ve Azerbaycan’ın gelişiminde çok önemli bir rol oynamıştır.  
TANAP projesi, Şahdeniz’den çıkan gazın aktarımı için değerlendirilecektir. Trans Anadolu Doğalgaz Boru Hattı’nda toplam aliyet yaklaşık olarak 6 milyar dolar civarındadır. Hattın ilk sene özelinde yaklaşık 16 milyar metreküp kadar bir potansiyele sahip olması bekleniyordu. Uzun vadeli kapasite hedefi ise senede 31 milyar metreküp şeklinde açıklanmıştı.

TANAP Projesine dair 26 Aralık 2011 tarihinde önemli bir imza atıldı. 3. Karadeniz Enerji Forumu kapsamında atılan imzalarda, SOCAR, TPAO ile BOTAŞ gibi platformlar konsorsiyum kurucu üyeleri olarak görev almıştır. Trans Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı’nın temel atma töreni hatırlanacağı üzere Kars şehrinde yapıldı. Projenin devam ettiği döne boyunca karşılıklı olarak Türkiye ve Azerbaycan taraflarında ziyaretler gerçekleşmiştir.

Projenin Ülkemize Katkıları

Türkiye ne yazık ki doğal gaz rezervleri konusunda öncü ülkelerden biri durumunda değildir. Fakat en azından doğal gaz konusunda yüksek rezervlere sahip pek çok ülke ile komşu durumundadır. Azerbaycan, Gürcistan, Ukrayna ve Rusya, bunlardan bazılarıdır. Doğal gazın bir enerji kaynağı olarak tüm dünyada son derece değerli hale gelmesi ile beraber, ülkelerin doğal gaz konusundaki stratejileri de değişmiştir.

Türkiye, hem Ortadoğu hem de Kafkasya ülkeleri ile komşu durumundadır ve bu avantajı özellikle TANAP örneğinde olduğu gibi çok iyi kullanmaktadır. Neticede ülkemiz, konumu itibarıyla Avrupa’ya açılan kapı durumundadır ve bu nedenle komşularımız söz konusu projelerde iş birliktelikleri oluşturmak zorundadır.

TANAP, ülkemizin enerji merkez olma yolunda attığı çok kritik bir adım olarak değerlendirilir. Uluslararası doğal gaz stratejilerinde önemli bir konuma sahip olan Türkiye, enerji konusunda merkez üssü olmak adına benzer projelerde yer almayı sürdürecek gibi görünüyor. Bilhassa TANAP sonrasında Bakü Tiflis Ceyhan başta olmak üzere ülkemizin de rol aldığı pek çok proje, daha da avantajlı bir konuma gelmiştir.

Ülkemiz şu anda TANAP’ta resmi anlamda pat sahibidir. Azerbaycan ile başlayan bu süreç, önümüzdeki dönemlerde Özbekistan, Kazakistan ya da Türkmenistan gibi ülkelere de yansıyacak. Bu ülkelerin de Avrupa’ya ulaştırmak isteyecekleri doğal gaz için Türkiye ile benzer anlaşmalara imza atmaları tahmin ediliyor. 

Güvenli Doğal Gaz Transferi

Türkiye’ye enerji alanında güç kazandıracak olan TANAP projesi, dünya çapında ses getirmeyi başarmıştır. Uzun vadede de Türkiye’deki gaz çeşitliliğine önemli bir katkı sunmaya devam etmesi bekleniyor.  Türkiye ve Azerbaycan ilişkilerinin olumlu olması da projede önemli bir avantaj olarak karşımızda durur.  Proje önceliklerini iş güvenliği, iş sağlığı olarak belirlemiştir ve bu nedenle de sağlıklı bir şekilde neticelendirilmiştir. 
Uluslararası iş güvenliği standartlarına uyum göstermesi bakımından bu büyük çaplı proje, ülkemizde referans olarak gösterilmektedir. TANAP sadece ülkemizdeki doğal gaz ihtiyacına yanıt vermekle kalmamış aynı zamanda sosyo ekonomik kalkınmaya da katkı sunmuştur. Öte yandan proje boyunca burada pek çok kişi başarılı bir şekilde istihdam edilmiştir.