Vegan nedir?

Vegan yiyecekler, vegan diyeti, vegan ünlüler derken önümüz arkamız, sağımız, solumuz vegan oldu. Kimileri veganlığa tutkuyla bağlıyken kimileri de bu felsefeyi vegan saçmalığı olarak tanımlıyor. Herkesin görüşüne saygı duyarak biz de objektif bir yazı kaleme almak istedik. Bir taraf saçmalık olarak tanımlarken diğer taraf bunu bir tutku olarak nitelendiriyorsa vardır bir hikmeti! Vegan, veganlık, vegan olmak ne demek bundan bahsedelim. Vegan bir beslenme biçimidir; beslenme ihtiyacını hayvansal gıdalardan sağlamama anlamını taşır. Vegan yaşam tarzına göre hayvandan gelen et ve süt de dahil her şey reddedilir. Hatta hayvansal yağlarla üretimi gerçekleştirilen ürünler -ki bunlara kozmetik ürünler de dahil- de yasak listesini oluşturur. Bu felsefenin temelinde sağlıklı yaşamak kadar, çevresel etik kurallarına uygun olmak da önemlidir.

        images

Vegan ne demek?

Vegan kelimesi ilk olarak vejetaryen kelimesinden üretildi. Vejetaryen genelde “vejeteryan” olarak bilinir ancak doğru yazımı “a” harfi iledir; vejetaryen. Felsefenin mimarı Elsie Shrigley ve Donald Watson. Bu kelime hayatımıza ilk olarak 1940’lı yıllarda girdi. Veganizm felsefesinde et ve süt ürünleriyle birlikte yumurta, deri, bal, yün ve ipek gibi ürünler de bulunmuyor. Yani iş aslında kıyafete kadar gidiyor. Veganlığın temelini çevreyi koruma, sağlıklı beslenme, hayvanlara saygı duyma gibi kavramlar oluşturuyor. Özellikle çiftlik hayvanlarının bir nevi işkence görerek kesilmesi nedeniyle hayvanları korumak için onlardan gelen her türlü besin, kürk ya da yünü reddediyorlar. Vegan beslenme sağlıklı yaşamı ilke edinse de aslında çok daha sağlıklı olmayabiliyor ileri evrede. Eğer dikkat edilmezde protein, kalsiyum ya da B12 vitamini gibi bazı vitamin eksikliklerine yol açıyor ve neticede vücutta tahribata neden oluyor.

Vegan yiyecekler

Vegan beslenme biçimini destekleyen kişiler, hayatlarına devam edebilmeleri için bir anlamda “muadil beslenme” anlayışı olarak tanımladığımız bir beslenme şeklini de benimsemeleri gerekiyor. Hayvansal ürünleri reddederken, onlardan yaşadıkları kayıpları başka sebzelerle gidermeye çalışıyorlar ki bu bir bakıma zorunluluk çünkü aksi halde vücutlarında ciddi mineral, vitamin, protein kaybı olur bu da sağlıklı besleneyim derken sağlıksız bir yaşam tarzına zorunlu iniş yaptırır. Peki veganlar ne yer, gelin biraz bunu konuşalım.

  • Etten alamadıkları proteini bir şekilde almak zorundalar. Bunun için tercih ettikleri gıdalar şunlar; ıspanak, bezelye, karalahana, brokoli, börülce gibi yeşillikler, fasulye, mercimek, nohut, bulgur, tam buğdaylı ekmekler ya da makarnalar, badem, ceviz, kaju gibi kuru yemişler. Ayrıca büyük bir protein kaynağı olarak bilinen mantar da öğünlerinde önemi bir yer tutar.
  • Kuru meyvelerin, bitkisel yağların, tahılların ve soyanın yer aldığı bir vegan diyet listeleri vardır.
  • Canları tatlı çekmez mi? Elbette çeker. Ancak çikolata yemezler çünkü içinde süt vardır ve süt hayvansal bir gıdadır. Bunun yerine bitter çikolata yerler; içinde süt olmadığı için veganizm felsefesine uyumludur.
  • Eğer illa süt kullanmaları gerekiyorsa bunu badem sütü ya da Hindistan cevizi sütü gibi ürünlerden alırlar. Özellikle tofu, veganların sık tercih ettiği bir Uzak Doğu besinidir çünkü soya unu ile yapılır.
  • Bitkisel kaynaklı tüm yağlara dostturlar, yanı sıra zeytinyağı da tüketebilirler. Besin ihtiyaçlarını sadece sebze yemeklerinden karşılarlar. Vegan olmaya yeni başlayanlar için zor bir liste olabilir çünkü hemen hemen her şeyin içinde bir hayvansal gıda bulunur. İlk zamanlar tek tek düşünülse de zamanla bu felsefe benimsenir.

                    images (2)

Vegan, vejetaryen farkı nedir?

Birbirine sıklıkla karıştırılan kavramlardır neticede ikisi de aslında benzerdir. Aralarındaki temel farkları şu şekilde anlatalım. Veganlar bal, süt ürünleri ve yumurta da dahil olmak üzere hayvansal hiçbir gıdayı kabul etmiyorlar ve tüketmiyorlar. Sadece et ve süt ürünleri ile sınırlı değil aynı zamanda hayvanlara ait deri, süet, yün, ipek, hayvansal ürün içeren kozmetik ürünlerine de karşılar. Veganların bu tercihi sadece sağlıklı yaşam için değil aynı zamanda etik sebeplerle de yapıyorlar. Vejetaryenler ise hayvanların öldürülmesine karşı oldukları için hayvansal gıdaları reddediyorlar. Et yemeği sevmediği için vejetaryen olanlar da var, hayvanların gördükleri zulme tepki olması için etini yemeği reddedenler de var. Vejetaryen kendi içinde çeşitlere ayrılıyor. Örneğin hayvansal gıda olarak sadece yumurta yiyenlere ovo vejetaryenler deniyor. Hem yumurta hem süt ürünleri tüketenlere ise lakto-ovo-vejetaryen deniyor. Yani aslında birinde hayvanlara yapılan zulüm, birinde sağlıklı yaşam yatıyor diyebiliriz. Vegan ve vejetaryen arasındaki farkı da bu şekilde tanımlamış olalım.

             images (1)

Vegan ünlüler

Tabaklarında hayvansız bir yaşama evet diyerek vegan ya da vejetaryen olmayı benimseyen ünlülerin çoğu aynı zamanda rol model de olabiliyor bu beslenme biçimini tercih etmeyi düşünenlere. Ünlüler yapıyorsa doğrudur, ünlüler giyiyorsa güzeldir, ünlüler diyorsa vardır bir bildiği tutkusu ile bağlandığımız “ünlü yaşamlar” artık hayatımıza ve seçimlerimize de sirayet etti diyebiliriz. İşte vegan ve vejetaryenliği benimseyen ünlüler; Miley Cyrus, Natalie Portman, Leonardo Di Caprio, Tobey Maguire, Ariana Grande, Beyonce, Brad Pitt, Murathan Mungan, Tarkan, Özge Özpirinçci, Şevval Sam, Sertab Erener, Güven Kıraç.